الْأَنْعامُ إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ . « 3 » 6 . مردد بودن موصوف ، مثل اينكه گفته شود : « زيد طبيب ماهر » كه معلوم نيست « ماهر » صفت طبيب است يا صفت زيد . 7 . عدم قصد متكلم براى بيان تمام منظور خويش ؛ به اين معنا كه وى در مقام اهمال و اجمال‌گويى باشد . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 190 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 335 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 137 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 10 . رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ص 177 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 232 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 443 . مجمل مفرد لفظ مفرد فاقد معناى روشن مجمل مفرد ، مقابل مجمل مركب بوده و به لفظ مفردى ( غير جمله ) گفته مىشود كه معناى آن روشن نيست ، مانند : كلمه « قرء » در آيه : وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ . « 1 » سبب اجمال لفظ « قرء » ، مشترك بودن معناى آن ميان « طهر » و « حيض » است ؛ بنابراين ، مشخص نيست كه عدّه طلاق سه طهر است يا سه حيض . عواملى كه موجب اجمال در لفظ مفرد مىشود عبارت است از : 1 . اشتراك لفظى ؛ 2 . اشتراك معنوى ؛ 3 . تعدد مجازات و تساوى آنها از نظر خفا و ظهور . « 2 » مثال براى مورد سوم ، جايى است كه متكلم مىگويد : « زيد اسد » و مخاطب ترديد دارد كه متكلم در مقام بيان شجاعت زيد است يا اينكه در مقام مسخره كردن او است و مىخواهد نهايت ترس او را بيان كند . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 10 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 231 . رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ص 176 . مجمل و مبيّن ر . ك : مجمل ، مبين ( به فتح ) . محتاط شخص عمل‌كننده به احتياط به قصد يقين به امتثال تكليف محتاط ، كسى است كه از راه احتياط طورى به وظيفه خود عمل مىنمايد كه يقين مىكند تكليف واقعى خود را انجام داه است ، خواه مقلد باشد يا مجتهد ؛ براى مثال ؛ در جايى كه عده‌اى كارى را حرام مىدانند و عده‌اى ديگر آن را حرام نمىدانند ، وى از آن عمل اجتناب مىكند ، و يا در جايى كه عده‌اى عملى را واجب مىدانند و عده‌اى ديگر آن را واجب نمىدانند ، وى آن عمل را انجام مىدهد . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 4 ، ص 127 . اصفهانى ، محمد حسين ، بحوث فى الاصول ، جزء 3 ، ص 187 . مؤمن ، محمد ، تسديد الاصول ، ج 2 ، ص 32 . محرم ر . ك : حرام محكم ر . ك : لفظ محكم محكمات كتاب آيات داراى معناى روشن و فاقد ابهام محكمات كتاب ، مقابل متشابهات كتاب مىباشد . محكم از « احكام » گرفته شده و در لغت به معناى چيزى است كه داراى ثبات و قوام بوده و قابل خدشه نيست و بر اساس اين ، آيات محكمات آياتى است كه داراى روشنى و استحكام در معنا بوده و فهميدن معانى آنها نيازمند تحقيق و بررسى خاص نيست ، مانند آيات : « اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ » ، « 1 * » « إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » « 2 * » و « لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ » . « 3 * » مشهور اصوليون معتقدند نصوص و ظواهر قرآن كريم ، جزء محكمات قرآن مىباشد . اخبارىها فقط آياتى را كه نص ( صريح ) در معناى خود مىباشد ، محكم مىدانند و ظواهر را جزء متشابهات به حساب مىآورند . « 4 » مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 228 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 163 و ( 394 - 393 ) . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 15 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 240 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 326 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 307 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 209 .

--> ( 3 ) . حج ( 22 ) ، آيه 30 . ( 1 ) . بقرة ( 2 ) ، آيه 228 . ( 2 ) . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 332 . ( 1 * ) . زمر ( 39 ) ، آيه 62 . ( 2 * ) . نور ( 24 ) ، آيه 45 . ( 3 * ) . فاتحة ( 1 ) ، آيه 4 . ( 4 ) . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 62 .